Yapay zekâ denildiğinde bugün çoğu kişinin aklına soru cevaplayan sohbet robotları, metin üreten uygulamalar veya görsel hazırlayan araçlar geliyor. Oysa yapay zekânın kullanım alanı bilgisayar ve telefon ekranlarının çok ötesine geçmiş durumda.
Türkiye’de de yapay zekâ; savunma sanayisinden radar teknolojilerine, görüntü işlemeden otonom sistemlere kadar birçok alanda giderek daha önemli bir rol üstleniyor.
Radar Artık Yalnızca “Gören” Bir Sistem Değil
Klasik anlamda radarın temel görevi bir hedefi tespit etmek, konumunu belirlemek ve hareketini takip etmektir. Ancak modern sistemlerde ortaya çıkan veri miktarı arttıkça bu verilerin çok hızlı değerlendirilmesi gerekiyor.
İşte yapay zekâ burada devreye giriyor.
ASELSAN’ın yayımladığı teknik içeriklerde makine öğrenmesi yöntemlerinin radar hedef tespiti ve tanıma çalışmalarında kullanılabileceği, büyük veri kümeleriyle eğitilen modellerin nesne tespit ve sınıflandırma süreçlerine katkı sağlayabileceği anlatılıyor.
Başka bir ifadeyle geleceğin radarlarında mesele yalnızca:
“Bir şey gördüm.”
demek olmayacak.
Sistemlerin aynı zamanda:
“Ne gördüm, nasıl hareket ediyor, daha önce gördüğüm hedeflere benziyor mu?”
gibi soruların yanıtlanmasına yardımcı olması bekleniyor.
ASELSAN da radarların değişen hedef ve çevre koşullarında daha otonom çalışabilmesi amacıyla yapay zekâ algoritmalarından yararlanılması üzerinde çalışmalar yürütüldüğünü belirtiyor.
Türkiye’nin Yeni Nesil Radarları
Türkiye’nin radar alanındaki yatırımları yalnızca araştırma seviyesinde değil.
ASELSAN’ın ALP 500 sabit erken ihbar radarı; düşük radar kesit alanına sahip hedeflerin uzun menzilden tespit, takip ve sınıflandırılması gibi yeteneklere sahip. Sistem ayrıca uzaktan kontrol edilebiliyor ve farklı hava ve füze savunma sistemleriyle entegre çalışabiliyor.
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor:
Bir radarın gelişmiş hedef sınıflandırması yapması, bütün işlevlerinin doğrudan “yapay zekâ tarafından gerçekleştirildiği” anlamına gelmez.
Ancak yapay zekâ; radar verisinin yorumlanması, örüntülerin bulunması, hedeflerin ayrıştırılması ve operatöre karar desteği sağlanması gibi alanlarda giderek daha fazla önem kazanıyor.
Kameralar da Yapay Zekâyla Farklı Görüyor
Türkiye’deki çalışmalardan bir başka örnek elektro-optik sistemler.
ASELSAN’ın TOYGUN sistemi; termal görüntüleme, lazer mesafe ölçümü, hedef takibi ve kızılötesi arama-takip gibi yeteneklerin yanında yapay zekâ algoritmalarıyla görüntü işleme ve otomatik hedef teşhisi özellikleri sunuyor.
Bu yaklaşım, çok büyük miktardaki kamera ve sensör verisinin yalnızca insan gözüyle incelenmesi yerine yazılım tarafından da analiz edilmesini mümkün hale getiriyor.
Otonom Araçların “Gözü” Kadar “Kararı” da Önemli
Yapay zekânın savunmadaki diğer önemli kullanım alanlarından biri otonom sistemler.
İnsansız hava, kara ve deniz araçlarının çevresini algılaması tek başına yeterli değil. Sistem aynı zamanda gördüğü nesneleri anlamlandırmak, hareketleri değerlendirmek ve kendisine verilen görev çerçevesinde karar süreçlerine destek olmak zorunda.
ASELSAN’ın çalışmalarında da otonom kara, hava ve deniz sistemlerinin çevreyi algılama ve karar alma aşamalarında yapay zekâ tekniklerinden yararlanıldığı belirtiliyor.
Bu nedenle geleceğin yapay zekâ yarışının önemli bir bölümü sohbet robotlarında değil, sensörlerden gelen gerçek dünya verisini doğru yorumlayan sistemlerde yaşanabilir.
Birden Fazla Sistemin Bilgisini Birleştirmek
Modern savunma sistemlerinde radarın tek başına çalışması da yeterli değil.
Farklı radarlar, sensörler ve diğer sistemlerden gelen bilgilerin ortak bir hava resmi oluşturacak şekilde birleştirilmesi gerekiyor.
Örneğin HERİKKS 600; farklı radar ve silah sistemleriyle entegre çalışabiliyor, gerçek zamanlı birleştirilmiş hava resmi oluşturabiliyor ve tehdit değerlendirme ile silah tahsis algoritmalarından yararlanıyor.
Yapay zekânın gelişmesiyle birlikte bu kadar büyük veri akışlarının değerlendirilmesi ve operatörlerin dikkatinin gerçekten önemli olaylara yönlendirilmesi daha da önemli hale gelecek.
Yapay Zekâ Türkiye İçin Yalnızca Savunma Teknolojisi Değil
Türkiye’deki çalışmalar elbette savunmayla sınırlı değil.
Yapay zekâ bugün ve önümüzdeki yıllarda;
- sağlık teknolojilerinde,
- üretim ve sanayide,
- tarımda,
- ulaşım ve trafik yönetiminde,
- enerji sistemlerinde,
- finans sektöründe,
- siber güvenlikte,
- kamu hizmetlerinde,
- eğitimde,
- doğal afetlerin analizinde
çok daha geniş kullanım alanlarına sahip olabilir.
TÜBİTAK’ın Yapay Zekâ Ekosistem programları da Türkiye’de geliştirilen yapay zekâ teknolojilerinin şirketlerin gerçek ihtiyaçlarına yönelik ürün ve çözümlere dönüştürülmesini destekliyor.
Yapay Zekânın Görünmeyen Tarafı
Bugün milyonlarca insan yapay zekâyı bir sohbet kutusundan tanıyor. Ancak teknolojinin belki de daha büyük dönüşümü görünmeyen tarafta gerçekleşiyor.
Bir radar ekranındaki binlerce verinin değerlendirilmesi, termal kameradaki görüntünün anlamlandırılması, insansız bir aracın çevresini algılaması veya farklı sensörlerden gelen bilgilerin tek bir resimde birleştirilmesi...
Bunların tamamı yapay zekânın gerçek dünyadaki kullanım alanlarının giderek genişlediğini gösteriyor.
Türkiye açısından da asıl yarış yalnızca:
“Kendi ChatGPT’mizi yapabilecek miyiz?”
sorusundan ibaret değil.
Belki daha önemli soru şu:
Türkiye, kendi radarına, sensörüne, aracına ve sanayi sistemlerine kendi yapay zekâsını ne ölçüde entegre edebilecek?
Çünkü önümüzdeki dönemde yapay zekânın değeri yalnızca ne kadar iyi konuştuğuyla değil, gerçek dünyada ne kadar doğru algıladığı ve ne kadar faydalı karar desteği üretebildiğiyle de ölçülecek.
Kaynaklar
- ASELSAN – Radar ve yapay zekâ teknolojileri
- ASELSAN – ALP 500 Sabit Erken İhbar Radarı
- ASELSAN – TOYGUN Elektro-Optik Sensör Sistemi
- ASELSAN – HERİKKS 600
- TÜBİTAK – Yapay Zekâ Ekosistem Programı