Şiddetli yağışlar artık yalnızca “çok yağmur yağdı” denilerek geçiştirilebilecek olaylar değil. Kısa sürede suyla dolan yollar, kullanılamaz hâle gelen alt geçitler, taşan dereler, mahsur kalan araçlar ve altyapı sorunları ciddi can güvenliği riskleri oluşturabiliyor.
Sel sırasında insanların ne yapacağını bilmesi hayati önem taşıyor. Ancak afet güvenliği yalnızca vatandaşların doğru davranmasına bırakılamaz.
Bir şehirde sel nedeniyle can kaybının önlenmesi; vatandaşların, belediyelerin, altyapı kuruluşlarının, elektrik dağıtım şirketlerinin ve diğer kamu kurumlarının birlikte yerine getirmesi gereken bir sorumluluktur.
Sel Sırasında Su Birikintisine Girmek Neden Tehlikelidir?
Sel suyunun en önemli tehlikelerinden biri altında ne bulunduğunun görülememesidir.
Su altında açık bir rögar, çukur, kırılmış yol, kesici bir cisim veya elektrik kaçağı bulunabilir. Suyun derinliği de dışarıdan tahmin edilenden çok daha fazla olabilir.
Bu nedenle özellikle yoğun yağış sırasında oluşan su birikintilerine mümkün olduğunca girilmemelidir.
Yaya olarak birkaç santimetrelik görünen bir suyun içerisinden geçmeye çalışmak bile her zaman güvenli değildir.
Araç sürücülerinin de suyla kaplanmış bir yola, suyun derinliğinden ve yolun durumundan emin olmadan girmemesi gerekir.
Elektrik Tehlikesi Gözle Görülmez
Sel ve yoğun yağış sırasında üzerinde özellikle durulması gereken konulardan biri elektriktir.
Su birikintisinin içerisinde elektrik kaçağı olup olmadığını gözle anlamak mümkün değildir.
Hasar görmüş yer altı kabloları, elektrik panoları, aydınlatma sistemleri veya farklı elektrik tesisatları suyla temas ettiğinde çevrede ciddi risk oluşturabilir.
Bu nedenle yağış sırasında elektrik direkleri, panolar, kablolar ve elektrikli altyapı elemanlarının yakınındaki su birikintilerinden uzak durulmalıdır.
Bir kişinin elektrik akımına kapıldığı düşünülüyorsa doğrudan kişiye veya bulunduğu suya temas etmek de kurtarmaya çalışan kişiyi tehlikeye sokabilir. Öncelikle elektrik kaynağının güvenli şekilde kesilmesi ve acil yardım ekiplerine haber verilmesi gerekir.
Alt Geçitler ve Bodrum Katları En Riskli Alanlardan Olabilir
Şiddetli yağışlarda su doğal olarak daha düşük noktalarda birikir.
Bu nedenle alt geçitler, bodrum katları, yer altı otoparkları ve çukur bölgeler kısa sürede tehlikeli hâle gelebilir.
Su yükselmeye başladıysa araç veya eşya kurtarmaya çalışmak yerine güvenli ve yüksek bir noktaya geçmek öncelikli olmalıdır.
Özellikle kapalı alanlara dolan suyun hızı ve seviyesi küçümsenmemelidir.
Araç İçindeyken Sele Yakalanırsak Ne Yapmalıyız?
Sürücüler için en önemli kurallardan biri, suyla kaplanmış bir yola “diğer araç geçti, ben de geçerim” düşüncesiyle girmemektir.
Her aracın yüksekliği farklıdır ve suyun seviyesi birkaç metre içerisinde bile değişebilir.
Ayrıca hareket eden sel suyu aracı sürükleyebilir.
Yol kapatılmışsa bariyerleri aşmaya çalışmamak gerekir. Navigasyon uygulaması yolu açık gösterse bile sahadaki güvenlik uyarıları dikkate alınmalıdır.
Güvenli olduğu sürece alternatif bir güzergâh tercih etmek, birkaç dakika kazanmak uğruna bilinmeyen bir su birikintisine girmekten çok daha doğrudur.
Çocuklar İçin Risk Daha Büyük
Yağmur sonrasında oluşan büyük su birikintileri çocuklara bazen eğlenceli gelebilir.
Ancak çocuklar suyun derinliğini, akıntının gücünü veya elektrik kaçağı gibi görünmeyen tehlikeleri değerlendiremeyebilir.
Ebeveynlerin ve yetişkinlerin çocukları su birikintilerinden, dere yataklarından, rögar çevrelerinden ve elektrik altyapısının bulunduğu alanlardan uzak tutması gerekir.
Okullarda da deprem ve yangın eğitimleri gibi sel ve aşırı hava olaylarında yapılması gerekenler yaşa uygun şekilde anlatılabilir.
Vatandaşa “Dikkatli Olun” Demek Tek Başına Yeterli Değildir
Afet güvenliğinde bireysel tedbir önemlidir fakat sorumluluğun tamamı vatandaşa yüklenemez.
Kurumların görevi yalnızca afet meydana geldikten sonra müdahale etmek değildir.
Riskli bölgelerin önceden belirlenmesi, yağmur suyu altyapısının bakımı, rögarların temizlenmesi, dere yataklarının kontrolü, elektrik altyapısının güvenliği ve tehlikeli noktaların zamanında kapatılması afet meydana gelmeden önce yapılması gereken çalışmalardır.
Bir alt geçidin sürekli su altında kalması artık beklenmedik bir olay değil, önceden bilinen bir risk hâline gelir.
Bilinen risklerin afet gerçekleşmeden önce azaltılması gerekir.
Elektrik Altyapısının Kontrolü Hayati Önem Taşır
Yoğun yağış beklenen dönemlerde elektrik altyapısının kontrolü ayrı bir önem taşır.
Parklardaki aydınlatmalar, elektrik panoları, yer altı bağlantıları ve kamusal alanlardaki elektrik sistemleri düzenli olarak denetlenmelidir.
Vatandaşlardan gelen elektrik kaçağı, açık kablo veya arızalı pano ihbarları sıradan bir teknik arıza gibi değerlendirilmemelidir.
Çünkü normal havada küçük görünen bir arıza, yoğun yağış sırasında ölümcül bir tehlikeye dönüşebilir.
Kurumlar arasında görev paylaşımının açık olması da önemlidir. Bir arızanın hangi kuruma ait olduğunun tartışılması, acil tehlikenin ortadan kaldırılmasını geciktirmemelidir.
Önce insan hayatını koruyacak tedbir alınmalı, idari sorumluluk daha sonra belirlenmelidir.
Erken Uyarı Yalnızca “Yağmur Yağacak” Demek Değildir
Meteorolojik uyarılar önemlidir ancak vatandaşın ihtiyacı olan bilgi mümkün olduğunca açık olmalıdır.
“Şiddetli yağış bekleniyor” uyarısının yanında hangi bölgelerin riskli olduğu, hangi yolların kapatıldığı, hangi alt geçitlerin kullanılmaması gerektiği ve toplu ulaşımda hangi değişikliklerin yapıldığı da hızlı biçimde duyurulmalıdır.
Belediyeler, valilikler, ulaşım kuruluşları ve diğer ilgili kurumların birbirinden farklı veya gecikmiş bilgiler vermesi vatandaşın karar vermesini zorlaştırabilir.
Afet sırasında doğru bilgi de bir güvenlik aracıdır.
Yol Kapatmak Bazen En Doğru Müdahaledir
Bir yolu veya alt geçidi kapatmak günlük yaşamı aksatabilir.
Ancak su seviyesi yükseliyorsa veya elektrik, altyapı ya da çökme riski bulunuyorsa erken alınmış bir kapatma kararı hayat kurtarabilir.
Burada önemli olan müdahalenin felaket gerçekleştikten sonra değil, risk belirginleştiğinde yapılmasıdır.
Bir bölgenin geçmişte defalarca su altında kaldığı biliniyorsa her şiddetli yağmurda aynı sonucu beklemek yerine kalıcı çözüm aranmalıdır.
Vatandaş İhbarları Ciddiye Alınmalı
Afetlerin önlenmesinde vatandaşların gözlemleri de önemlidir.
Yerinden çıkmış rögar kapağı, açıkta kalan elektrik kablosu, sürekli su basan bir sokak veya tehlikeli bir elektrik panosu fark edildiğinde ilgili kuruma bildirilmelidir.
Ancak burada sorumluluk yeniden kurumlara döner.
İhbarın alınması yeterli değildir. Kayda geçirilmesi, önem derecesinin belirlenmesi, ilgili ekibe ulaştırılması ve sonuçlandırılması gerekir.
Özellikle can güvenliği riski taşıyan ihbarların sıradan bakım taleplerinden ayrılması gerekir.
Afet Yönetimi Olaydan Sonra Başlamaz
Sel sonrasında ekiplerin bölgeye gönderilmesi, suyun tahliye edilmesi ve hasarın giderilmesi gereklidir.
Fakat başarılı afet yönetiminin asıl ölçüsü yalnızca olaydan sonra kaç ekibin sahaya çıktığı değildir.
Kaç riskin olay gerçekleşmeden ortadan kaldırıldığı da önemlidir.
Kentlerin altyapısı değişen yağış koşullarına göre gözden geçirilmeli, geçmiş olaylardan elde edilen bilgiler yeni önlemlere dönüştürülmelidir.
Aynı yerde aynı sorun tekrar tekrar yaşanıyorsa artık yalnızca doğa olayından değil, önlenebilir risklerden de söz etmek gerekir.
Sonuç
Sel sırasında vatandaşların bilinçli davranması hayat kurtarabilir.
Su basmış yollara girmemek, alt geçitlerden uzak durmak, elektrik altyapısının yakınındaki sulardan kaçınmak, resmi uyarıları takip etmek ve tehlikeli durumları bildirmek herkesin alabileceği temel önlemlerdir.
Ancak güvenli şehirler yalnızca dikkatli vatandaşlarla kurulamaz.
Yerel yönetimler, kamu kurumları, elektrik ve altyapı kuruluşları riskleri önceden belirlemek, gerekli bakımları yapmak, ihbarları değerlendirmek, tehlikeli bölgeleri zamanında kapatmak ve vatandaşları açık biçimde bilgilendirmek zorundadır.
Afet yönetiminin amacı yalnızca olay gerçekleştikten sonra insanları kurtarmak olmamalıdır.
Asıl başarı, afet meydana geldiğinde ne kadar hızlı müdahale edildiği kadar, önceden alınan tedbirlerle kaç insanın tehlikeyle hiç karşılaşmadığıdır.